Theo "bước chân thần tốc"

(GD&TĐ) - Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, nhiều phóng viên báo Quân đội nhân dân đã theo “bước chân thần tốc” của các cánh quân, kịp thời có mặt để phản ánh những chiến công oanh liệt của quân và dân ta trên khắp các mặt trận.

Chúng tôi đã có dịp trò chuyện và ghi lại cảm xúc của một vài trong số những “nhà báo ra trận” ngày ấy... 

Nhà báo, nhà văn Nguyễn Trần Thiết:

“Tôi may mắn có mặt ở chiến trường Tây Nguyên từ trước ngày ta nổ súng tiến công giải phóng thị xã Buôn Ma Thuột (tháng 3-1975). Theo bước chân thần tốc của cánh quân Binh đoàn Tây Nguyên, tôi đã đi từ Buôn Ma Thuột đến Nha Trang rồi vào Sài Gòn chứng kiến giờ phút toàn thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Nhà báo Nguyễn Trần Thiết tại sân bay Tân Sơn Nhất (ngày 30-4-1975)

Hơn 12 giờ trưa ngày 30-4-1975, tại dinh Độc Lập, tôi gặp khá đông anh em phóng viên báo Quân đội nhân dân từ các cánh quân khác đổ về. Hôm ấy, ngay tại bậc lên xuống ở dinh Độc Lập, tôi gặp Phó Chính uỷ Quân đoàn 2 Nguyễn Công Trang, anh bảo tôi: “Các thành viên trong nội các Dương Văn Minh đang ngồi trên lầu và một phòng dưới nhà, cậu tới đó mà lấy tin”. Quả là cơ hội hiếm có để tôi tiếp cận, hỏi chuyện Dương Văn Minh và nội các của ông ta.

Tôi được một cán bộ bảo vệ dẫn vào một căn phòng trên lầu hai, anh thì thào: “Chiếc ghế có ba người ngồi kia là Dương Văn Minh, Nguyễn Văn Huyền và Vũ Văn Mẫu”. Nhìn danh sách nội các do cán bộ bảo vệ đưa, tôi thấy toàn cỡ bộ trưởng, thứ trưởng và các cấp tương đương. Giờ đây chúng tôi khỏi cần khai thác cán bộ cỡ… Cục trưởng của chính quyền ngụy, bởi trước mắt chúng tôi đã có rất nhiều nhân vật nổi tiếng một thời từng được thế giới phương Tây hết lời “ca ngợi”…

Nhà văn Cao Tiến Lê:     

Nhà văn Cao Tiến Lê

“Chuyến công tác đáng nhớ nhất của tôi là lần vào chiến trường đầu năm 1975 khi tôi cùng hai đồng nghiệp: Tô Phương, Trọng Lượng được Tổng biên tập báo Quân đội nhân dân giao nhiệm vụ tạo thành một mũi vào “tác nghiệp” ở chiến trường Tây Nam Bộ. Một tháng cùng sống với quân, dân trong vùng Đồng Tháp Mười, tôi đã nếm trải những gian khổ, ác liệt và cả những khó khăn trong việc khai thác tư liệu. Do đảm bảo bí mật nên nhiều khi tôi phải tự tìm ra các “mẹo” để nắm thông tin, chẳng hạn như vào kho gạo sẽ nắm được phiên hiệu những đơn vị có mặt ở chiến trường thông qua các đầu mối tới nhận gạo; hoặc vào sư đoàn nào đó, muốn biết sở chỉ huy thì phải hỏi nhà ăn trước, sau đó theo chân các chiến sĩ hằng ngày đến nhà ăn lấy cơm cho thủ trưởng… Cuối tháng 4-1975, tôi bám đội hình Sư đoàn 5 đang làm nhiệm vụ cắt đường rút chạy của địch tại quốc lộ 4. Sau đó, tôi tách khỏi đội hình Sư đoàn, vừa hỏi đường, vừa đi nhờ xe, khoảng 14 giờ ngày 30-4-1975 tôi có mặt tại Sài Gòn. Việc đầu tiên là tôi tìm cách vào dinh Độc Lập, sau đó đi dạo một vòng để ngắm nhìn thành phố. Vào hiệu sách để tìm mua bản đồ Sài Gòn, một số người dân nhìn tôi với ánh mắt e ngại. Khi đó tôi vừa ở chiến trường ra nên quần áo lem luốc, răng thì đen xỉn vì uống nước phèn Đồng Tháp Mười.

Sau chuyến đi năm ấy, trở về toà soạn, các đồng nghiệp cùng đi đã có nhiều bài viết, nhiều bức ảnh phản ánh cuộc chiến ác liệt ở chiến trường miền Tây. Các bài ký dài kỳ: “Băng qua Đồng Tháp”, “Chị Sáu Sữa” đã hình thành dựa trên tư liệu mà tôi tích luỹ trong những ngày tháng lăn lộn ở vùng đất sình lầy”.

Nhà văn Trần Hữu Tòng:

Phóng viên Trần Hữu Tòng chụp ảnh kỷ niệm trước ngày vào chiến trường miền Nam (tháng 1-1975)

“Trước khi chuyển sang công tác ở Bộ Văn hoá-thông tin, tôi có 20 năm là phóng viên báo Quân đội nhân dân. Đầu năm 1975 tôi vinh dự là một trong số 9 nhà báo lên đường ra trận, chia thành ba nhóm tạo thành các mũi hoạt động trên ba vùng.

Tôi và Anh Ngọc, Hà Đình Cẩn thành một nhóm vào chiến trường cực Nam Trung Bộ. Sau khoảng một tháng đi qua các Binh trạm dọc đường Trường Sơn, chúng tôi vào tới ngã ba Đông Dương, sau đó mấy hôm liền ngày đi đêm nghỉ, dò dẫm vượt qua vùng rừng Long Khánh - Bình Phước - Lâm Đồng, lưng cõng ba lô nặng, tay chống gậy, bao súng ngắn mở nắp sẵn…

Vào đến Cứ Quân khu Cực Nam, ba chúng tôi chia tay nhau để đi các hướng. Hà Đình Cẩn đi với các đơn vị chủ lực, Anh Ngọc đi về vùng tam giác Hàm Thuận để vào thị xã Phan Thiết rồi theo các đơn vị tiến vào phía trong, tôi lên ngay mặt trận Tánh Linh, Hoài Đức rồi theo các đơn vị xuống giải phóng Bình Tuy, Hàm Tân, La Di.

Tại vùng đất Khu 6 anh dũng, cuốn sổ công tác của tôi đã ghi biết bao câu chuyện cảm động về sự hy sinh và những đau thương mất mát không thể kể xiết của bà con. Đó là chuyện cụ Triêm ở Tánh Linh chỉ vì ngâm Kiều và đọc thơ châm biếm mà bị bọn ác ôn ghép tội theo cộng sản rồi lấy kìm nhổ hết răng; chuyện kẻ địch tra khảo chị em du kích bằng rắn độc, rồi kẻ địch cho thuốc độc vào bột mì ngoài chợ…

Có đêm, tôi nghe anh Tư Hà (huyện uỷ Tánh Linh) kể chuyện, sáng ra thấy một mảng phía đầu võng của anh bị ướt, khi ấy tôi mới biết đêm trước anh khóc rất nhiều…”.

Nhà báo Thiều Quang Biên:

Nhà báo Thiều Quang Biên

“Trong số 9 phóng viên vào chiến trường miền Nam cuối tháng 1-1975, tôi mới 23 tuổi và là phóng viên ít tuổi nhất. Hôm lên đường vào Nam, Toà soạn tổ chức một buổi chia tay ngay tại trụ sở Nhà số 7 Phan Đình Phùng. Hôm đó có đông đủ anh chị em phóng viên, nhiều chị rưng rưng nước mắt bởi không biết ngày nào mới lại đón các anh trở về. May mắn cho tôi là được đi cùng các phóng viên có nhiều kinh nghiệm ở chiến trường như anh Cao Tiến Lê từng là 1MM88.com Uy Tín Số 1 Việt Nam viên đại đội chiến đấu ở Lào, anh Vũ Đạt là lính chiến ở Quảng Trị, anh Tô Vân từng là Uỷ viên Uỷ ban Liên hiệp quân sự bốn bên…

Là “em út” của đoàn nên tôi được anh Cao Tiến Lê “kèm cặp” trong suốt chặng đường. Anh Lê khuyên tôi mỗi ngày nên viết ít nhất từ một tới hai trang.

Hằng ngày, tôi cố gắng quan sát, ghi chép rồi đưa bài viết cho anh xem, hôm thì anh biểu dương, hôm thì anh bảo: “Hôm nay cậu viết dở hơn hôm qua”, anh còn đọc những đoạn do anh ghi chép hằng ngày để tôi học theo. Các anh trong đoàn còn bày cho tôi cách quan sát để thu thập tư liệu, chẳng hạn nhìn vệt bánh ô tô trên đường có thể đoán ra lượng xe đi qua, rồi vào các Binh trạm quan sát các lò than đun nước sôi có thể đoán bao nhiêu lượt bộ đội, nhìn lính ta mang vác vũ khí có thể đoán ra cơ số đạn…

Trong một tháng đi dọc Trường Sơn trước khi vào chiến trường Đông Nam Bộ, tôi đã học được nhiều kinh nghiệm tác nghiệp của các lớp nhà báo đàn anh, đó chính là những vốn kiến thức quý báu mà chẳng trường lớp báo chí nào có thể trang bị cho các phóng viên trước khi ra mặt trận…”.

Bùi Vũ Minh (thực hiện)