Hành động của Trung Quốc khiến ông Aquino khó hiểu bởi nước này luôn thể hiện mong muốn đào sâu hợp tác kinh tế với Đông Nam Á như một đối tác khu vực.
Liệu tranh chấp với các láng giềng có giúp gì trong mong muốn tiếp tục cải tổ nền kinh tế của chính họ?, Tổng thống Philippines nêu. “Căng thẳng ấy sẽ ảnh hưởng tới thương mại, du lịch và rất nhiều khía cạnh khác”.
Ông Aquino cũng nhấn mạnh tới những khó khăn mà Philippines và các quốc gia Đông Nam Á khác đối mặt trong vấn đề tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc. Ngoài quân sự, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN.
Bộ trưởng Thương mại Philippines Gregory Domingo cho biết, thương mại hai chiều với TQ có thể mở rộng 10-20%/năm.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng tuyên bố, mục tiêu ưu tiên của nước này là trở thành cường quốc hàng hải khi khẳng định quyền của Trung Quốc với khoáng sản, nguồn cá và kiểm soát phần lớn Biển Đông.
Hầu hết khu vực Trung Quốc yêu sách chủ quyền chồng lấn với các nước khác trong khu vực. Nguy cơ bùng phát xung đột ngày càng gia tăng khi Bắc Kinh mở rộng tầm với hải quân.
Trong một cuộc trả lời phỏng vấn ở dinh Tổng thống, ông Aquino nói: “Hy vọng mọi người đã nhận thức được từ các bài học lịch sử rằng, chiến tranh là vô ích, căng thẳng mà chúng ta đang cảm thấy có thể khiến mọi thứ bên miệng hố chiến tranh trở thành cuộc xung đột không ai mong muốn”.
Những hành động của Trung Quốc mà gần đây nhất là hạ đặt giàn khoan lớn ngay trong vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam, đã khiến Việt Nam và Philippines trở nên gần gũi hơn.
Theo ông Aquino, Việt Nam đang cân nhắc hành động pháp lý phản đối Trung Quốc hạ đặt giàn khoan và điều này có thể hỗ trợ cho Philippines khi nước này đang thúc đẩy quá trình tố tụng, kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế .
“Họ thực sự hữu ích, ví dụ họ giải thích cho chúng tôi biết cách họ giải quyết với Trung Quốc, quan điểm là như thế nào”, ông nói về Việt Nam.
“Trung Quốc nói với chúng tôi rằng, trong văn hóa của họ, đưa láng giềng ra tòa là biện pháp cuối cùng”, ông cho biết. “Theo nhìn nhận của chúng tôi, dùng nó để giải quyết theo cách này hay cách khác còn tốt hơn nhiều tình trạng lấp lửng hiện tại”.
Yêu sách chủ quyền của Trung Quốc với Biển Đông dựa vào bản đồ 9 đoạn, bao trùm gần như toàn bộ vùng biển kể cả các ranh giới lượn sát bờ biển nước khác.
Những cuộc hội đàm về bộ quy tắc ứng xử để đảm bảo tự do hàng hải trong khu vực có rất ít tiến triển kể từ khi Trung Quốc nhất trí bắt đầu thảo luận hồi tháng 7 trước.
Cũng liên quan đến việc Trung Quốc đặt giàn khoan trái phép trên vùng biển Việt Nam, ngày 21/5, Tổng thống Philippines đã hội đàm cùng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng kiên quyết phản đối Trung Quốc, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tục yêu cầu Trung Quốc chấm dứt các hành động xâm phạm ở biển Đông.
Nhấn mạnh những điểm tương đồng, mối quan hệ gắn bó chặt chẽ cũng như những thách thức chung mà cả Philippines và Việt Nam là các quốc gia biển đã và đang phải đối mặt, Tổng thống Aquino nêu rõ: Philippines và Việt Nam tăng cường hợp tác quốc phòng, an ninh, không chỉ thắt chặt sự tin cậy và hiểu biết lẫn nhau mà còn tăng cường khả năng của quân đội hai nước...
Trước đó, Tổng thống Philippines Benigno Aquino ngày 19/5 đã cáo buộc Trung Quốc vi phạm Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) mà nước này đã tham gia ký kết hồi năm 2002 khi tiến hành cải tạo đất tại bãi đá Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam.
Ông nói: "Theo quan điểm của tôi, những gì họ (Trung Quốc) đang làm là vi phạm thỏa thuận trong Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở biển Đông”.
Ông Aquino nói thêm: “Vấn đề là DOC không mang tính ràng buộc, không thể đem ra thi hành, vì vậy chúng ta cần có một bộ quy tắc ứng xử chính thức để giải quyết tranh chấp và ngăn ngừa bất cứ cuộc xung đột tiềm tàng nào”.
Tổng thống Benigno Aquino cũng cho hay, Philippines cùng với Việt Nam đã và đang thúc đẩy ASEAN và Trung Quốc nhanh chóng đạt được bộ quy tắc ứng xử chính thức trên biển Đông.
